Naar de tandarts gaan doe je niet voor je ‘plezier’
Vrijwel niemand gaat voor zijn plezier naar de tandarts. Natuurlijk: ze helpen je van je kiespijn af. Maar eerlijk is eerlijk; de vlag gaat er meestal niet voor uit. Als je online reviews leest, valt iets op. Patiënten klagen zelden over de kwaliteit van een vulling (wat ook lastig te beoordelen is), maar des te vaker over de benadering van de tandarts. “Onpersoonlijk”, “kortaf”, “niet aardig”…dat soort opmerkingen komen regelmatig terug.
Maar klopt dat beeld eigenlijk wel?
De behandelkamer als spiegel van het leven
In de tandartspraktijk komt iedereen binnen. En mensen nemen niet alleen hun gebit mee, maar ook:
- eerdere ervaringen
- verwachtingen
- spanning
- stress
- verdriet
- soms zelfs boosheid
Al die emoties vragen om een passende reactie. Maar voordat een behandelaar daarop kan inspelen, moet eerst duidelijk worden wat er tandheelkundig aan de hand is. En ondertussen moet er ook vertrouwen worden opgebouwd, want iemand letterlijk dichtbij laten komen, is best spannend. Dat maakt een bezoek aan de tandarts complexer dan het op het eerste gezicht lijkt.
Twee belangrijke vaardigheden
Een goede behandelaar moet continu schakelen tussen twee dingen:
- Empathisch vermogen
- Analytisch vermogen
Empathie: gezien en gehoord worden
Empathie betekent dat een behandelaar zich probeert in te leven in jouw situatie. Maar alleen voelen is niet genoeg, want het moet ook zichtbaar zijn voor jou als patiënt.
Dat kan bijvoorbeeld door:
- knikken
- oogcontact
- samenvatten wat je zegt
- benoemen wat je voelt
Het is niet de bedoeling dat een tandarts met je mee gaat huilen. Dat zou juist ongemakkelijk zijn. Het gaat om begrijpen én helpen. Dat noem je: compassie.
Analyse: begrijpen wat er aan de hand is
Tegelijkertijd moet een tandarts of mondhygiënist een diagnose stellen. Dat vraagt concentratie.
Bijvoorbeeld:
- een testje op een tand uitvoeren
- tandvlees meten
- cijfers onthouden en vergelijken
Voor jou kan dat voelen als:
“Waarom doet hij dit? Dat doet pijn!”
Voor de behandelaar betekent diezelfde prikkel:
“Er zit nog leven in deze kies.” Of “Dit is ontstoken.”
Dat verschil in beleving kan groot zijn.
Waarom empathie soms even ‘uit’ lijkt te staan
Ons brein kan niet alles tegelijk. Op het moment dat een behandelaar volledig gefocust is op een handeling of analyse, is er minder ruimte om emoties op te vangen. Dat kan overkomen als afstandelijk of ongeïnteresseerd.
Maar vaak is het simpelweg nodig om goed werk te leveren.
Veel zorgverleners herkennen dit: precies op het moment dat ze iets moeten onthouden of analyseren, begint een patiënt te praten of stelt een belangrijke vraag. Dan ontstaat er een korte “error” in het hoofd:
- doorgaan met denken?
- of schakelen naar de patiënt?
Dat schakelen kost tijd en energie.
De balans is lastig
Goede zorg vraagt dus om continu schakelen:
- van denken naar voelen
- van analyseren naar contact maken
Ervaren zorgverleners worden hier steeds beter in. Ze leren:
- sneller schakelen
- bewust momenten van aandacht te kiezen
- hun communicatie beter af te stemmen
Maar perfect wordt het nooit.
Niet elke patiënt is hetzelfde
Bij sommige patiënten is dit extra ingewikkeld. Bijvoorbeeld:
- kinderen
- mensen met angst
- mensen met autisme
- mensen met een verstandelijke beperking
Juist deze groepen hebben vaak meer behoefte aan aandacht en afstemming. Tegelijkertijd is hun gebitssituatie vaak complexer.
Dat vraagt veel van een behandelaar, zowel technisch als communicatief.
Heel eerlijk? Ik boor niet meer op kinderen. Ik kan al die zenuwachtige kindjes plus die super kleine tandjes waar je ontzettend je best op moet doen, niet aan.
Ook de zorgverlener is mens
Misschien wel het belangrijkste om te beseffen: een tandarts of mondhygiënist is ook gewoon een mens.
Continu volledig meeleven met elke patiënt is niet haalbaar. Dat zou leiden tot overbelasting en uiteindelijk uitval. Er moet dus ook een vorm van bescherming zijn.
Daarnaast hebben zorgverleners buiten de praktijk ook een leven:
- gezin
- vrienden
- andere verantwoordelijkheden
De energie moet ergens vandaan komen en ook weer terugkomen.
Dus… zijn tandartsen horken? meestal niet…
Soms kunnen ze zo overkomen. Maar meestal is dat niet omdat ze het niet willen, maar omdat ze op dat moment iets anders móeten doen. Misschien helpt het om het zo te zien:
Je tandarts is tegelijkertijd aan het zorgen, nadenken, analyseren én proberen contact te houden.
Dat is een behoorlijk ingewikkelde combinatie.
Tot slot
Goede mondzorg draait niet alleen om techniek, maar ook om menselijk contact. Daar liggen nog volop kansen binnen de hele mondzorg. Want in vakbladen en op de socials vliegen de technische hoogstandjes je om de oren. Worden tandartsen in een strak pak die met sjieke woorden praten op een troon gezet. Behandelaren die wat losser, sociaal en creatiever zijn, krijgen vaak die eer niet.
Misschien helpt het ook als we elkaar een beetje tegemoetkomen. Dus lijkt je tandarts een keer wat kortaf? Dan is de kans groot dat hij of zij gewoon heel geconcentreerd bezig is om jou zo goed mogelijk te helpen.
En wie weet… helpt een glimlach van jouw kant ook een beetje 😉
