Hoe houden we mondzorg betaalbaar, bereikbaar én begrijpelijk?
Laatst sprak ik met een sociaal raadsvrouw. Eerlijk gezegd wist ik niet precies wat haar werk inhield. Ze helpt mensen met praktische vragen over zorg, inkomen, toeslagen en wetten. Ook sprak ik mensen die vluchtelingenwerk doen en ik had een goed gesprek met ChatGPT. En weet je wat opvallend was?
Ze zeiden allemaal hetzelfde:
“De meeste vragen die wij krijgen gaan over mondzorg.”
Blijkbaar vinden veel mensen het systeem van tandarts- en mondhygiënistenzorg ingewikkeld en ondoorzichtig. En dat begrijp ik heel goed. Het is iets typisch Nederlands dat ons zorgsysteem zo ingewikkeld is gemaakt. In het buitenland stelt men deze vragen een stuk minder.
Een ingewikkeld systeem
Voor volwassenen valt mondzorg in Nederland grotendeels buiten het basispakket van de zorgverzekering. Alleen kinderen tot 18 jaar krijgen de meeste tandartskosten vergoed. Volwassenen moeten zelf een aanvullende verzekering afsluiten of de behandelingen uit eigen zak betalen.
In de praktijk leidt dat ertoe dat mensen mondzorg uitstellen of vermijden vanwege de kosten. Als mondhygiënist zie ik dat regelmatig. Patiënten denken soms dat ik precies weet wat er wel of niet wordt vergoed maar eerlijk gezegd vind ik het zelf ook vaak een raadsel.
Elke verzekering heeft eigen regels en pakketten. Sommige softwareprogramma’s helpen bij het inschatten van kosten, maar ook die kunnen niet voorspellen hoe de regels volgend jaar zijn. En aanvragen indienen voor vergoeding? Dat kost tijd, energie, en de uitkomst is vaak onvoorspelbaar.
Nog voordat een behandelplan is uitgevoerd, liggen er dus al allerlei drempels. Terwijl juist goede preventieve zorg problemen en hoge kosten kan voorkomen.
De terugkerende discussie
Regelmatig duikt de vraag weer op:
“Moet mondzorg terug in het basispakket?”
Voorstanders zeggen: mondgezondheid is onderdeel van algemene gezondheid. Een slechte mond kan leiden tot ontstekingen, hart- en vaatproblemen en verminderde kwaliteit van leven.
Tegenstanders vrezen dat de kosten te hoog worden en dat het systeem onbetaalbaar wordt, of dat de kwaliteit onder druk komt te staan als alles centraal wordt geregeld.
Internationaal is het Nederlandse systeem best uniek. In veel andere landen is mondzorg eenvoudiger geregeld en beter toegankelijk. Hoe komt het dan dat wij het zo ingewikkeld hebben gemaakt?
Een deel van het antwoord ligt in de historische scheiding tussen medische zorg en mondzorg, en in de manier waarop ons verzekeringsstelsel is opgebouwd.
Een positief voorbeeld: de mondzorgbus in Voorthuizen
In de gemeente Barneveld rijdt sinds oktober 2024 een mondzorgbus, onderdeel van de pilot Vermindering mijding van mondzorg om financiële redenen. De bus staat regelmatig bij lokale voedselbanken en biedt laagdrempelige tandheelkundige hulp aan mensen met een kleine beurs.
Een van de patiënten, Samantha, vertelde:
“Mijn kinderen gingen wel naar de tandarts, maar ik dacht: hoe ga ik dit betalen? Alleen al de vullingen zouden zo’n €3.000 kosten.”
Dankzij de mondzorgbus kon ze toch terecht voor controle en een spoedbehandeling. Het initiatief verlaagt de drempel en voorkomt dat kleine problemen groter en duurder worden.
Toch roept het ook vragen op. Zo’n bus, met personeel, materialen en een begeleidend consultancybureau, kost veel geld. Is dit op de lange termijn goedkoper dan reguliere zorg vanuit de basisverzekering? Uiteindelijk gaat het allemaal om gemeenschapsgeld.
De pilot wordt gefinancierd door de overheid in samenwerking met de Mondzorgalliantie, VNG, Zorgverzekeraars Nederland en de Patiëntenfederatie. Het is een waardevol initiatief maar hopelijk ook een aanzet om het grotere systeem simpeler en eerlijker te maken. Want dan pas hoeven ook niet nog eens die raadsvrouwen en mannen ingeschakeld te worden en alle anderen die dit soort vragen binnenkrijgen. Ook zij moeten betaald worden.
Hoe zou het beter kunnen?
Er zijn verschillende ideeën om de mondzorg eenvoudiger, betaalbaarder en toegankelijker te maken:
- Preventieve mondzorg terug in het basispakket.
Controles, gebitsreiniging en kleine restauraties vergoeden kan veel ellende voorkomen.
Nadeel: de zorgpremie stijgt waarschijnlijk voor iedereen. - Een landelijke regeling voor lage inkomens.
In plaats van tientallen gemeentelijke uitzonderingen één duidelijk vangnetfonds.
Nadeel: de afbakening is lastig — wie valt er precies onder? - Meer aandacht voor preventie en educatie.
Mondzorg structureel betrekken bij scholen, jeugdgezondheidszorg en huisartsen.
Nadeel: effecten worden pas op lange termijn zichtbaar. - Eenvoudigere verzekeringsstructuur.
Minder aanvullende pakketten, meer duidelijkheid.
Nadeel: minder keuzevrijheid tussen verzekeraars.
Waarschijnlijk ligt de toekomst in een combinatie van deze maatregelen.
Wat willen patiënten zelf?
We kunnen als professionals veel bedenken, zoals nieuwe regels, betere software, landelijke pilots. Maar uiteindelijk moet het in de praktijk werken.
Daarom ben ik benieuwd:
- Wat zou jij willen veranderen aan het huidige systeem?
- Zou u liever iets meer premie betalen als mondzorg dan in het basispakket komt?
- Of zie je meer in een eenvoudige aanvullende verzekering zonder kleine lettertjes?
- Wat maakt voor u de drempel om naar de tandarts of mondhygiënist te gaan hoog of juist laag?
De antwoorden op die vragen zijn misschien wel belangrijker dan wat wij achter onze bureaus bedenken.
Tot slot
Mondzorg is geen luxeproduct, maar een essentieel onderdeel van gezondheid. Een gezonde mond hoort bij een gezond lichaam, bij zelfvertrouwen en bij kwaliteit van leven.
Hopelijk kunnen we de komende jaren toewerken naar een systeem dat begrijpelijk, eerlijk en toegankelijk is voor iedereen. Dus ongeacht inkomen, achtergrond of verzekering.
Zodat niemand meer hoeft te twijfelen of hij wel naar de tandarts durft te gaan.
En misschien begint dat wel met één simpele vraag:
Wat heb jij nodig om goed voor je mond te kunnen zorgen?
